Hoewel ik gek ben op woord- en andere taalgrapjes en graag met tekst speel, neig ik wel naar serieuzere onderwerpen. Het is natuurlijk ook geen toeval dat mijn schrijfbedrijf KernZinnig Tekst heet… Maar vandaag bedacht ik me, is het tijd om eens even iets ‘luchtigers’ te schrijven.

Luchtig taalgebruik

Als je er zo eens over nadenkt, ontdek je dat we in onze taal veel uitdrukkingen hebben waarin lucht een rol speelt. Zo kunnen we een luchtje scheppen, een gat in de lucht springen, ergens lucht van krijgen en ergens lucht aan geven. Ook kun je je hart luchten, kan er geen vuiltje aan de lucht zijn of kan er juist iets in de lucht hangen.

Nu is het op zichzelf niet zo verwonderlijk dat onze taal zo ‘luchtig’ is, aangezien lucht altijd en overal is – en van levensbelang, bovendien! Ons leven begint immers met de eerste hap lucht die we nemen, om te eindigen als we onze laatste adem uitblazen.

Niet meer dan een suikerklontje

Lucht is zelfs op aanzienlijk meer plekken dan je misschien denkt. Zo stellen de nieuwste theorieën over de kosmos dat niet meer dan vier procent van het universum uit te meten energie en materie bestaat. Hoe hartstochtelijk we ook gehecht zijn aan onze fysieke wereld en onze eigen fysieke verschijningsvorm, materie blijkt voor het grootste deel uit lege ruimte te bestaan. Als je alle lege ruimte uit de atomen waaruit ook wij mensen zijn opgebouwd zou weglaten, dan zou de volledige mensheid niet meer ruimte innemen dan een suikerklontje. Een suikerklontje – dat is op zijn zachtst gezegd een ontzagwekkende gedachte!

Ondraaglijk licht

Als we vinden dat iemand ergens nogal ‘luchtig’ over doet, dan willen we daar eigenlijk vaak mee zeggen dat de persoon in kwestie ergens niet zwaar genoeg aan tilt. Met het bovenstaande suikerklontje in gedachten lijkt mij echter dat we in feite allesbehalve luchtig genoeg doen over wat dan ook! Wij mensen lijken zelfs voor zo’n 99,9 procent uit lucht te bestaan; geen wonder dat we zo gehecht zijn aan materie, we moeten ons bestaan toch op de een of andere manier een zeker gewicht zien te geven…

Het doet me denken aan het bekendste boek van de Tsjechische schrijver Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan. Alleen die titel al! Kundera zet op een bijzondere manier begrippen als massa en uniciteit, kunst en kitsch en zwaar en licht tegenover elkaar. Het boek is doordrongen van een soort besef van dat wat je de futiliteit van het mens-zijn zou kunnen noemen: de mens als minuscuul stofdeeltje dat een leven leeft dat  van toevalligheden aan elkaar hangt. Een leven dat in al zijn onbeduidendheid zo licht is, dat het voor sommigen ondraaglijk is (zoals voor Franz, een van de hoofdpersonen in de roman, die neigt naar zelfmoord).

De kracht van een vlindervleugel

Al denkend over de ‘zwaarte’ van het futilisme van Kundera schiet me ineens het zogeheten vlindereffect te binnen, dat een belangrijke rol speelt in de chaostheorie. Niet dat ik ook maar iets van die theorie begrijp, maar het idee fascineert me enorm. Voor het gemak even een omschrijving van Wiki:

Bij de wiskundige bestudering van schijnbaar onvoorspelbare chaos, blijkt dat zelfs oneindig futiele factoren het systeem na eindige tijd wezenlijk beïnvloeden, op een door de begincondities vastgelegde manier. Zie ook het vlindereffect. Het begrip futiliteit verliest hierbij zijn betekenis.

De gedachte dat zelfs de lichtste beweging van bijvoorbeeld een vlindervleugel er in het grotere geheel wel degelijk toe doet, vind ik zo prachtig! En daarmee kom ik uiteindelijk weer uit op het oorspronkelijke onderwerp van deze post, die uiteraard alsnog niet luchtig geworden is… Ik kan er nog veel woorden aan wijden, maar ik houd het bij twee citaten waarin adem een rol speelt. Het eerste reflecteert naar mijn idee het streven naar betekenisgeving dat ik eerder noemde, onze behoefte om het leven een bepaald gewicht te geven, of dat nu met materie is of met gedachten of ervaringen:

Life isn’t measured by how many breaths you take, but by the moments that take your breath away.

Maar dan deze woorden, die zijn doortrokken van het vlindereffect – en dát is wat mij betreft de wonderbaarlijke, hartverscheurende en soms ondraaglijke lichtheid van het bestaan: het wonder in alles te herkennen…

When every single breath becomes important, when every single moment means something to you, then there is no sorrow or regret. There is just a human being that has been dusted off, and all that exists is clarity.

Van het eerste citaat ken ik de bron niet, het tweede komt van de ooit omstreden zelfbenoemde goeroe Prem Rawat. En hoewel er misschien een luchtje zat aan bepaalde praktijken van deze man die zichzelf beschouwde als degene die een ieder de waarheid kon onthullen, zijn deze woorden wel adembenemend mooi…