Op de een of andere manier is het altijd fijn om jezelf in de ervaringen van anderen te herkennen. Hoewel, altijd? Onlangs kwam ik in een tijdschrift dat ik graag lees een passage tegen waarin in tot mijn vreugde juist helemaal níets herkende!

Banger dan ooit

Het thema van een recente Flow (nummer 6 van 2016) luidde ‘It is all about finding calm in the chaos’. Onder de titel ‘Niet meer bang’ schreef journalist Jocelyn de Kwant hierin een artikel over angst. In dit stuk analyseert zij in hoeverre angst een stempel op haar leven drukt én gaat ze op zoek naar manieren om van die angst af te komen. Ze schrijft:

Ik wil het niet, maar toch ben ik veel banger dan een aantal jaren geleden. Je moet wel heel cool zijn wil je niet onrustig worden door alles wat er nu gaande is. Zikavirus, opwarming van de aarde, terrorisme en ook Rusland is in mijn hoofd weer terug van weggeweest als angstfactor. Er kan nogal wat misgaan. Vooral ’s nachts, als de rest van het huis in diepe slaap is, kan ik me druk maken om wat er mis is in de wereld. Maar ik merk dat het me ook overdag steeds meer bezighoudt. In de trein bij Schiphol voel ik me minder onbevangen dan vroeger. Bij de laatste terroristische aanslag hoorde ik mezelf geruststellend tegen mijn kinderen zeggen: “Wees niet bang, de politie heeft alles goed in de gaten,” maar zelf geloofde ik het al bijna niet meer.

Nul herkenning

Nu lees ik Flow omdat ik het over het algemeen een inspirerend blad vind waar ik veel in herken. Maar toen ik deze passage las, was ik vooral ontzettend blij om te ontdekken dat absoluut niets ervan op mij van toepassing was.

In het artikel gaat De Kwant eerst in op het fenomeen angst. Doorgaans zijn we vooral bang voor dingen die onvoorspelbaar zijn. Aanslagen maken (sommigen van) ons doodsbang, terwijl het verkeer waar we ons dagelijks in begeven een aanzienlijk reëler gevaar is. Toch liggen we van die laatste gevaren niet wakker, omdat we daaraan gewend zijn, waardoor de onvoorspelbaarheid eraf lijkt te zijn. De Kwant haalt psycho-oncologisch therapeut Eveline Tromp aan, die uitlegt dat deze opstelling samenhangt met de kern van de menselijke psyche van waaruit onze soort haar voortbestaan wil beschermen. Vanwege deze oerdrive vinden we het lastig om te gaan met de onzekerheden die het bestaan nu eenmaal met zich meebrengt.

Fantastische angst

De Kwant stipt verder ook kort aan hoe onze fantasie een bijdrage kan leveren aan onze angsten. Waar het op neerkomt is dat onze fantasie onze angsten tot grote hoogten kan stuwen – hoogten die wel heel ver verwijderd zijn van de realiteit….

Toen ik constateerde dat ik me niet herkende in wat De Kwant schrijft over haar angsten, vroeg ik mezelf natuurlijk af waarom dat zo was. Wat me het eerste te binnen schoot en wat beslist een enorm verschil maakt, is de manier waarop ik het nieuws (niet) volg. Ik kijk zoals ik misschien al wel eens eerder heb gemeld geen televisie; er is in een televisie in huis, maar die staat in de berging. We hebben geen abonnement en halen de tv alleen tevoorschijn als we (een paar keer per jaar) een dvd’tje willen kijken. Verder luister ik alleen ’s ochtends vroeg naar een hooguit drie minuten durend nieuwsbericht op de radio – en dat dan vooral voor het weerbericht. Ik lees geen dagblad en volg ‘het nieuws’ op geen enkele actieve manier.

Alles voor de kijkcijfers

Aan de ene kant kom ik zo wellicht over als een beetje wereldvreemd – en maakt mij dat niet tot een slechte tekstschrijver? Moet iemand met een beroep als het mijne juist niet op de hoogte zijn van het nieuwste nieuws? Om eerlijk te zijn denk ik van niet. De Kwant gaat in haar stuk ook in op de rol van de media en constateert dat nieuws entertainment is geworden. En in de wereld van het nieuws draait entertainment vandaag de dag vooral om angst, aangezien dat de hoogste kijkcijfers oplevert. De Kwant schrijft:

Je kunt erover twisten hoeveel verantwoordelijkheid de media hebben, maar dat ze veel impact hebben, staat vast. Uit Brits onderzoek blijkt dat slechtnieuwsberichten je verdrietiger en angstiger maken, en dat je daarbij meer gaat piekeren en doemdenken over je eigen problemen. Kortom, je eigen zorgen worden vergroot door nieuwsberichten over dingen die ver van je bed zijn.

Geen toegevoegde waarde

Zonder dat ik het helemaal kon beredeneren voelde ik dit jaren geleden, toen ik mijn abonnement op een landelijk dagblad vaarwel zei, al aan. Tot die tijd volgde ik, net als bijna alle mensen om me heen, het nieuws op de voet. Ik begon me echter steeds vaker af te vragen wat de toegevoegde waarde was van het feit dat ik continu op de hoogte was van de ellende in de rest van de wereld. Deed ik iets concrééts, iets zinvols om de getoonde ellende te verlichten? Het eerlijke antwoord luidde natuurlijk nee. Ik ontdekte dat al die nieuwsberichten me vooral onrustig maakten, gefrustreerd en inderdaad, angstig(er). En dat laatste, zo besefte ik, maakt nieuws juist gevaarlijk.

Vanwege de kijkcijfers zoomen nieuwsprogramma’s steeds vaker in op persoonlijke meningen; die kunnen zeer uitgesproken zijn, maar komen lang niet altijd overeen met de harde cijfers. Als we maar vaak genoeg geconfronteerd worden met (die paar) mensen die uitzonderlijk bang zijn voor extremistische aanslagen, bestaat het gevaar dat we bang worden voor allochtone mannen met een baard en vrouwen met een hoofddoek – zelfs als ze gewoon vreedzaam naast ons wonen.

Goed nieuws, geen nieuws

Hoewel de sensatiebeluste media lijken aan te tonen dat de wereld een alsmaar verdorvener oord wordt, komt uit de cijfers een ander beeld naar voren. Dalende misdaadcijfers, een lagere kindersterfte, minder oorlogsdoden en zelfs een relatieve daling van het aantal aanslagen… maar vanwege de kijkcijfers wordt hierover zelden bericht.

Psychiater en hoogleraar filosofie Damiaan Denys stelt dat de kwaliteit van ons leven samenhangt met de mate waarin het ons lukt de dood in de ogen te kijken. De dood in de ogen kijken betekent beseffen dat we het leven op geen enkele manier onder controle hebben, dat we zo kwetsbaar zijn als wat en dat ieder moment ons laatste kan zijn. Het betekent het onvoorspelbare omarmen en ons overgeven aan de flow van het dagelijks leven dat altijd een aaneenschakeling zal zijn van plezierige en pijnlijke momenten. Maar om mijn eigen sterfelijkheid onder ogen te zien heb ik het achtuurjournaal niet nodig; dat leidt met al die extreem uitvergrote angsten van andere mensen alleen maar af.

Rust en ruimte

Op internet kwam ik de volgende uitspraak tegen:

Fear is not real. It is the product of thoughts you create. Danger is very real, but fear is a choice.

De angsten die je in je eigen leven van alledag en dichtbij huis tegenkomt zo goed mogelijk hanteren, kost al de nodige energie. Kiezen voor vertrouwen in plaats van voor angst is immers steeds weer hard werken. Waarom zou je je dan in vredesnaam dag in dag uit ook nog eens in de ellende van de rest van de wereld willen verdiepen?

De keuze die ik wat dit betreft gemaakt heb, komt op sommige mensen misschien als eigenaardig over. Ik weet inmiddels echter dat het voor mij beter werkt om mijn eigen ‘sensatiebeduchtheid’ te oefenen dan om mee te gaan in de sensatiebelustheid van de media of andere mensen. Dat geeft mij vooral veel rust en ruimte – en die kan in weer inzetten om mijn werk als tekstschrijver goed te doen én om mijn buren te zien voor wie ze werkelijk zijn…