In zijn boek ‘Benedictijnse regels voor een gelukkig leven’ geeft Anselm Grün tien gouden regels die de mens naar zijn zeggen nodig heeft om geluk te ervaren. In deze KernZin verken ik zijn zesde regel, die van de gezondheid.

Zolang we maar gezond zijn

Naar gezondheid, zo zegt Grün, verlangen we allemaal. Die stelling wordt onderbouwd door het feit dat ‘zolang we maar gezond zijn’ een gevleugelde uitspraak is. We beschouwen een goede gezondheid kennelijk als de basis van, of op zijn minst als een van de basisvoorwaarden voor, een goed leven. Natuurlijk zijn daar meteen al de nodige vraagtekens bij te zetten. Want is gezondheid dan ook meteen een voorwaarde voor goed of gelukkig leven? En wat ís gezondheid dan eigenlijk precies?

Gezond leven als kunst

Ergens ben ik geneigd te denken dat er vandaag de dag veel meer aandacht voor gezondheid is dan er vroeger ooit was. De manier waarop sommige mensen tegenwoordig werken aan hun gezondheid heeft echter een obsessief tintje waardoor je je af kunt vragen hoe ‘gezond’ ze eigenlijk bezig zijn. Ondanks alle hedendaagse aandacht voor gezondheid zie ik tegelijkertijd ook een achteruitgang vergeleken met vroeger. De oude Griekse artsen hadden zich niet bekwaamd in de kunst van het genezen, maar in het doorgeven van de kunst van een gezond leven. Dat komt op mij toch heel wat gesofisticeerder over dan de manier waarop we tegenwoordig met een pijntje naar onze huisarts gaan om een onmiddellijke remedie op te eisen in de vorm van een pilletje of een kuurtje…

Basisbehoefte of luxeprobleem

Daarnaast is de manier waarop we in de westerse wereld bezig zijn met onze gezondheid natuurlijk ook een soort van luxe. Wereldwijd hebben maar liefst 1,3 miljard mensen geen toegang tot gezondheidszorg, zo meldt Julie Steendam in haar artikel over de gevaren van vercommercialisering van de gezondheidszorg. En dan hebben we het dus over basale gezondheidszorg en niet over net iets minder essentiële zaken als de vraag of je een strakke huid krijgt van avocado, of je van appelazijn nu wel of niet afvalt en of quinoa eigenlijk wel past in een ‘paleo lifestyle’. Om ter illustratie maar even wat te noemen een cijfer uit het artikel van Steendam: door armoede sterft zes op de tien Filipino’s zonder ooit een dokter te hebben gezien.

Een kwestie van harmonie

Maar goed, gezondheid dus. Nadat ik er een tijdje over na had gedacht, kwam ik tot de conclusie dat het eigenlijk vooral draait om evenwicht. Dat het je gezondheid ten goede komt als je zorgt voor balans op alle gebieden: tussen werken en ontspannen, tussen wakker zijn en slapen, tussen je mengen in het sociale leven en je even terugtrekken. Ook op het vlak van emoties en gevoelens draait het om balans: enerzijds is het niet gezond om je emoties te onderdrukken, anderzijds doet het je ook geen goed om erin te zwelgen.

Dat ‘zwelgen’ is iets waar ik mezelf onlangs op betrapte. Eigenlijk ken ik mezelf als iemand die eerder emoties onderdrukt dan erin zwelgt, maar ook dit laatste bleek ik tot mijn verrassing heel goed te kunnen. Er was een puntje in mijn leven dat op dat moment naar mijn idee niet lekker liep en dat frustreerde me al een hele tijd behoorlijk. Ik deed allesbehalve die frustratie onderdrukken, maar wentelde me er lekker in – en merkte dat ik dat ik ook daar bepaald niet van opknapte.

Balans in het tegendeel

Hoe doorbreek je dan zo’n situatie waarin je maar blijft hangen in je eigen (vermeende) ellende? Hoe breng je weer balans in je gemoedstoestand? Het woord ‘balans’ zegt het eigenlijk al: je zult weer op zoek moeten gaan naar het tegendeel. Kijken naar de andere kant van het verhaal.

Toen ik voldoende afstand kon nemen om dat in mijn situatie te doen, zag ik dat achter de frustratie eigenlijk een hunkering lag. Vervolgens probeerde ik me voor te stellen hoe het zou zijn als die hunkering zou worden ingevuld – maar vooral ook wat de keerzijde daarvan zou zijn. En als ik heel eerlijk was, hunkerde ik eigenlijk naar iets wat ik in de praktijk helemaal niet ambieerde. Het was een ideaalbeeld waar ik naar verlangde, iets waarvan ik eigenlijk heel goed wist dat het in de realiteit helemaal niet zo ideaal zou zijn. Dat besef –niets is ideaal, alles heeft z’n voors en tegens – gaf me de ruimte om mijn frustratie los te laten.

Een gezonde optelsom

De afgelopen maanden heb ik als tekstschrijver en vertaler veel geschreven over gezonde voeding. Hoe dieper ik in deze materie duik en hoe meer ik erover schrijf, hoe simpeler het eigenlijk wordt. Het lijkt er wat mij betreft steeds meer op dat je fysieke gezondheid een optelsom is van alle dingen die je in je lichaam stopt. Daar valt voeding onder, maar ook emoties spelen een rol: als je jezelf giftige gedachten blijft voeren, zal ook dat op den duur zijn tol eisen in je lichaam.

Voeding is dan eigenlijk simpel: wat je er aan goeds in stopt, doet je goed. Het wordt pas een probleem als de balans doorslaat, als je te vaak kiest voor het ene ten koste van het andere. Of als je jezelf voor de gek houdt met quasi-gezonde voeding en flauwekulproducten als ‘0% vet’-yoghurtjes en zo.

Kies je slechts af en toe voor iets minder goeds, dan draait de wereld gewoon door. Als je op de meeste dagen kiest voor voedzaam en puur, dan draagt dat gebakje, dat stukje chocola of dat frietje op zijn tijd misschien juist ook wel bij aan de balans. Zeker als je van zo’n traktatie dan ook voluit kunt genieten.

Geestelijk ingewikkelder

Hoewel ik met het voorgaande geen afbreuk wil doen aan het ingenieuze geheel dat ons lichaam is, vind ik gezondheid in relatie tot het mentale gedeelte wel een stuk complexer. Daar spelen immers zoveel dingen mee waar je jezelf soms niet eens van bewust bent! Onderdrukte verlangens, onbewuste aannames, onverwerkte pijnpunten, niet onderkende overlevingsmechanismen en noem maar op…

Op dat vlak vergt het steeds weer hervinden van balans wat mij betreft een groot bewustzijn en een enorme oplettendheid. Ik kan me dan ook beslist vinden in deze uitspraak over balans die ik op internet tegenkwam (van Jana Kingsford, die net als zoveel andere moeders weet wat het inhoudt om veel ballen tegelijk in de lucht te willen houden):

Balance is not something you find. It’s something you create.

Gezondheid als geschenk

Inderdaad, balans vind je niet zomaar, ook niet als het gaat om je gezondheid. Je zult eraan moeten werken, het steeds weer op moeten zoeken en het zelf moeten creëren. En dat is soms een behoorlijk ingewikkelde klus. Tegelijkertijd besef ik dat gezondheid vooral ook een wonder is, een geschenk. Om Grün nog even aan te halen (ik heb zijn woorden enigszins naar mijn hand gezet):

We kunnen de gezondheid niet als bezit vasthouden. We kunnen haar alleen steeds weer dankbaar […] aanvaarden als het geluk dat ons tijdelijk is verleend.

Maar nu genoeg getypt! Tijd om iets anders te doen en te zorgen voor de broodnodige gezonde balans…