In zijn boek ‘Benedictijnse regels voor een gelukkig leven’ geeft Anselm Grün tien gouden regels die de mens naar zijn zeggen nodig heeft om geluk te ervaren. In deze KernZin verken ik zijn vijfde regel, die van de kalmte.

Opgefokt doen over kalmte

Toen ik zojuist het woord ‘kalmte’ typte, drong zich meteen de vraag op in hoeverre ik mezelf op dit moment kalm voel. Het eerlijke antwoord: verre van! Omdat het boek van Anselm Grün dat mij inspireerde tot het schrijven van deze blogs nieuw niet meer in de handel is en ik ook te lui was/ben om er op een andere manier naar op zoek te gaan, leen ik het uit de bibliotheek (waar ik overigens nog een reden voor heb, maar daarover zo dadelijk meer). Maar zoals je weet hanteert de bibliotheek een maximale uitleentermijn en dus heb ik het boek al meerdere keren gereserveerd, opgehaald, maximaal verlengd, weer ingeleverd, gereserveerd et cetera. En nu moet het heel binnenkort weer terug, terwijl ik het eigenlijk nog nodig heb. Snel even een blogje schrijven dus – en allesbehalve kalm zijn…

Minimalistische bibliotheek

Nu denk je misschien: “Waarom koop je dat boek dan niet tweedehands?” Eigenlijk heb je daar wel een punt, want ik vind dit zelf wel een boek dat past in mijn bescheiden boekencollectie – zeer bescheiden, mag je wel stellen. Want ongelooflijk maar waar, als leesfanaat, voormalig medewerker van diverse boekhandels en tekstschrijver bezit ik nauwelijks (nog) boeken. Tijdens mijn meest recente verhuizing, vier jaar geleden, heb ik op pak ‘m beet tien exemplaren na al mijn boeken weggedaan. Om eerlijk te zijn kan ik niet zeggen dat ik ze ook maar een seconde gemist heb. Mijn levenswijze is in de loop der jaren steeds minimalistischer geworden en een van de dingen die daar voor mij bij hoort is dat ik niet ‘zomaar’ meer iets koop. ‘Less is more’ zeg maar en voor boeken geldt dat wat mij betreft zeker. De paar boeken die ik nog heb, herlees ik af en toe; boeken waarvan ik weet dat ik ze niet meer dan een keer ga lezen, koop ik niet meer. Een boek moet dus aan behoorlijk hoge eisen voldoen wil het in mijn huis een definitieve plek verwerven.

Positieve apathie

Nu brengt mijn minimalistische bibliotheek me wel weer op de vijfde regel van Grün, die van de kalmte. De oude Grieken gebruikten het woord ‘apatheia’ om kalmte te omschrijven. Zij beschouwden dit als een positieve gesteldheid, in de zin van ‘vrijheid van een gefixeerde gehechtheid aan hartstochten’. Grappig genoeg heeft ons woord ‘apathie’ een negatieve betekenis en duidt het in de psychologie op ziekelijke onverschilligheid. Waar een toestand van apathie vandaag de dag bepaald niet als nastrevenswaardig wordt beschouwd, zagen de Grieken het dus juist als een soort ideaal.

Verbonden met loslaten

Maar die boeken, vraag je je nu misschien af, wat hebben die ermee te maken? Nou, kalmte is onlosmakelijk verbonden met loslaten (wat op zichzelf al een interessante zin is); loslaten van behoeften, emoties, hartstochten en… materie. Om kalmte te ervaren hoef je geen afstand te doen van materie, maar van je gehechtheid aan materie – en eigenlijk geldt dat ook voor je emoties. Je ziet ze voor wat ze zijn, maar je laat je er niet door leiden. Oké, dat boek spreekt je aan, maar je leven hangt er niet van af en je hoeft het niet per se te hebben. Oké, je bent boos (verontwaardigd, verdrietig, blij, noem maar op), maar je hoeft dat gevoel niet per se vast te houden om bestaansrecht te hebben. Osho heeft gezegd:

If you love a flower, don’t pick it up. Because if you pick it up it dies and it ceases to be what you love. So if you love a flower, let it be. Love is not about possession. Love is about appreciation.

Om weer terug te komen op de boeken: ik houd van boeken, maar ik bleek geen boekenplanken vol boeken nodig te hebben om boeken te kunnen waarderen. Een behoorlijk kalmerende gedachte, wat mij betreft.

Beroepsmatig genieten

Het loslaten waar kalmte zo mee verbonden is heeft ook te maken met het loslaten van gedachten, afstand nemen van die altijd maar door kwetterende ‘mind’. Het stemmetje in je hoofd dat van geen ophouden weet, dat altijd wel wat aan te merken heeft. Daarbij betekent loslaten niet dat je ertegen zou moeten vechten, maar dat je ook dit ziet voor wat het is: niets meer of minder dan een stemmetje en niet iets wat jou bepaalt. Grün schrijft:

Kalm is wie uitrust in zijn centrum.

[…] Er is kalmte voor nodig om steeds weer mezelf gewaar te worden, in mijn centrum te komen en de anderen te laten waar ze zijn en zoals ze zijn.

Zien wat je niet bent

Dan is natuurlijk de vraag hoe je dat voor elkaar krijgt, dat loslaten. Het antwoord is: niet. Loslaten krijg je niet voor elkaar, loslaten gebeurt – of niet. Of het nu gaat om gedachten, emoties of materie, je kunt er niet zelf actief vanaf komen. Het lijkt erop dat het vooral een kwestie is van ze observeren en accepteren en je er niet tegen verzetten. Ik ben wel eens de vergelijking tegengekomen met een kind dat alsmaar aandacht probeert te trekken; ook hier geldt vaak dat negeren beter werkt dan verzet. Eckhart Tolle heeft het mooi omschreven:

How do you let go of attachment to things? Don’t even try. It’s impossible. Attachment to things drops away by itself when you no longer seek to find yourself in them.

En nu als een speer naar de bibliotheek!